Kastamonu Evliyaları
Kastamonu Evliyalar Şehri olarak da ünlenmiştir. Başta, Mutasavvıf Şeyh Saban'ı Veli olmak üzere bir çok ermişten kalan eserler ve hatıralar Kastamonu'yu Din turizminin ilgi odaklarından biri haline getirmiştir. Bu eserlerin içinde en önemlileri Şeyh Şaban'ı Veli külliyesi, Benli Sultan Külliyesi ve Aşıklı Sultan Türbesidir. Kastamonu geleneksel Türk evi yakın dönem Osmanlı mimarisinin örneklerinin yoğun olarak bulunduğu ender illerdendir. Kentsel sit kapsamına alınmış olan Kastamonu, Taşköprü, Küre, İnebolu, Cide ve Abana'nın eski mahalleleri ve yapıları ziyaretçilerde nostalji ve hayranlık uyandırmaktadır. Özellikle Mimar Vedat Tek tarafından yapılmış Vilayet Konağı, Mimar Kemalettin Bey tarafından yapılmış Kastamonu Arkeoloji Müzesi gibi resmi binalar; pederşahi aile yapısına göre inşa edilmiş Liva Paşa Konağı, Hilmi Bey Konağı, Daday Köpekçioğlu Konağı gibi eşraf evleri, aşı boyalı İnebolu evleri bunların en güzel örneklerindendir.

Bayraklı Sultan : Bayraklı Sultan ,Kastamonu Kalesi’nin batı burçlarında bir yatır türbesidir.Kastamonulular buraya mum yerine bayrak dikerler.Buna ilişkin anlatılanlar şöyledir:

Kastamonu Kalesi Selçuklular’ca kuşatılmıştır.Kuşatma uzamış yiğitlerin sabrı tükenmiştir.Günün birinde toplanır karar alırlar:Ertesi gün güneş doğmadan kaleye saldırı düzenlenecek ,ne olursa olsun kale alınacak,bayrağı kaleye ilk diken yiğide armağan edilecektir.

Ertesi sabah zorlu bir saldırıya girişilir.Öğleye doğru savaş iyice kızışmıştır.Bu sırada ünlü yiğit Yunus Mürebbi Haykırır:"Ardımdan gelin,Beni kollayın.bu kaleye sancağı ilk ben dikeceğim." ok gibi fırlayıp elindeki ipi burcun sivri dişlerine takar,kaşla göz arasında burca tırmanır.Koynundan kılıcını çıkarıp yiğitçe dövüşür.Ardındakiler de burca çıkar.Vuruşmaya başlar.Yunus Mürebbi sancağı kaleye dikmiştir.savaş bitmiş sancak kalede dalgalanmaktadır.Ama Yunus Mürebbi görünmez.Adamları onu bulduklarında ,kanlar içinde yatmaktadır.Bedenine sakladığı sancağı hala sımsıkı tutmaktadır.Bu yüzden adı Bayraklı Sultan olur.Halk dileği gerçekleşsin diye ona bayrak adar.

Şeyh Şaban-ı Veli : Şaban -ı Veli küçük yaşta ana babasını yitirmiş iyi yürekli bir kadın onu yanına almıştır.Mahalle Mektebi’ni bitiren Şaban İstanbul’a gidip bilgisini geliştirmek için kadıncağızdan izin alır.Yollara düşer.İstanbul’da bir medreseye girer.Tüm zamanını okumakla geçirir.Kendini ilme verir.Sürekli bir arayış içindedir.Ona yol gösterecek düşüncelerini aydınlatacak birine gereksinme duyacaktır.sıkıntılı gecelerin birinde bir ses duyar."Sılaya dön,kurtuluş oradadır."

Ertesi gün birkaç mıollayla yola çıkar.Önce Bolu’ya uğrayıp övgüsünü işittiği Hayreddin Tokadi’yi ziyarete gidecek oradan Kastamonu’ya dönecektir.Bolu’da Tokadi’nin Dergahı yanında konakladıklarında zikir sesleri mollaları çeker.Gitmek isterler.:Şaban Veli:

"Onların yanına gideriz ama etkileri çekicidir.İlahi aşkı büyük olanlar,çevresindekileride çeker.bizi buraya bağlayabilirler"diyerek onları uyarır ama mollalar ısrar edince giderler.Zikir bittiğinde Şaban-ı Veli oradan ayrılamaz.Mollaları gönderir.Kendisi yıllarca Hayreddin Tokadi’ye hizmet eder.

Olgunluğa erişince Kastamonu’ya dönmek ister.günlerden sonra Kastamonu yakınında yaşlı bir çınarın oyuk gövdesine yerleşir.Kastamonuda Şeyhlik postunda oturan İsa Dede Efendi,bir türlü kente gelmesini sağlayamaz.yıllarca bu kovukta yaşar.Sonunda ısrarlara dayanamaz,kovuktan çıkar,kente yönelir.Çınarda arkasından gelmektedir.Şaban Veli: "Oldumu ya,oldumu ya? ben ki bunca zaman sürdüğüm manevi sefaya senide ortak ettim.Yaşadığı güzellikleri seninle paylaştım.sen de şimdi benim gizlerimi seninle paylaştım.Sen de şimdi benim gizlerimi ele veriyorsun " ,diye ağaca çıkışır.Ağaç olduğu yerde kalır.Şaban Veli’de Seyit Sünnet Mescidi’ne yerleşitirilir.Kısa zamanda kente çok sevilir,sayılır,mescit onu dinlemeye gelenler le dolar,taşar.caminin adı da Seyit Şaban olarak kalır.

Şeyh Hafız Mustafa Efendi : Çorum tekkesi şeyhi Bahri Efendi ’yi ziyaret etmek ister.Yolda Şeyh’e soracağı kimi sorular aklından geçmektedir.Şeyh’i yazı yazarken bulur.Selamlayıp yanına varır.Mustafa efendi ona yazdıklarını gösterir.Bunlar yolda aklından geçirdiği soruların cevaplarıdır.

Hafız mustafa Efendi’nin ölümünde dinsel gerekleri yerine getirenlerden biri , daha önce onun ardından konuşmuştur.Ölüyle yalnız kaldığında,Mustafa Efendi adamın bileğini sıkıca kavrar.Adam çok korkar,Dışarıya fırlayıp ,"Babanız yaşıyor" ,diye oğlunu çağırır.İçeri giren oğul,babasının ölü olduğunu görür.Adama korkmadan görevini yapmasını söyler.Mustafa efendi yaşarken ardından konuşana gereken dersi vermiştir